«شیخ فریدالدین ابوحامد محمد عطار نیشابوری» یکی از عارفان، صوفیان و شاعران ایرانی است که در حدود سال ۵۴۰ هجری قمری در قریه کدکن نیشابور به دنیا آمد و در حدود سال ۶۱۸ به دست مغولان کشته شد. پدر عطار داروساز و داروفروش بوده و خود او نیز به شغل عطاری و داروسازی اشتغال داشته است. اما در کنار شغل پدری، فریدالدین محمد به کسب علوم مختلف اسلامی و طبیعی نیز پرداخته و به سرایش اشعار بسیاری اقدام کرده که بخش مهمی از آنها امروز در اختیار ماست. نام عطار جز در آثار خود در آثار شاعران و عارفان بزرگ دیگر نیز به چشم می‌خورد که مولانا جلال‌الدین بلخی و شیخ محمود شبستری از این جمله‌اند. مزار عطار در شادیاخ نیشابور از آثار دیدنی شهر نیشابور است و ۲۵ فروردین‌ماه در تقویم ملی ایران به بزرگ‌داشت این حکیم والامقام اختصاص یافته است.
«تذکرةالاولیا» که در لغت به معنای «یاد دوستان خدا» است، تنها اثر منثور عطار است. این اثر که در حدود حمله مغولان به پایان رسیده است در شرح حال ۹۷ تن از مشایخ صوفیه و عرفای بزرگ جهان اسلام است که با نثری ساده اما تاثیرگذار سال‌هاست که در میان ایرانیان محبوب است. تذکرةالاولیا با ذکر مکارم اخلاقی و مواعظ و سخنان حکمت‌آمیز امام جعفر صادق -علیه‌السلام- آغاز و با چند سطر درباره امام محمد باقر -علیه السلام- به پایان می‌رسد. در این میان ذکر بزرگانی همچون حسین منصور حلاج، بایزید بسطامی، شیخ جنید بغدادی، رابعه عدویه، اویس قرنی، امام شافعی، احمد حنبل، ابوحنیفه و ... نیز در این کتاب آمده است.
مانند هر اثر ادبی دیگری که از پیِ سده‌ها تاریخ پرفراز و نشیب به دست ما رسیده است، نسخه‌های مختلف تذکرةالاولیا نیز با اختلافات فراوانی همراه است. یکی از بهترین نسخه‌های تصحیح شده این کتاب، اثر زحمات سی‌ساله‌ی استاد محمدرضا شفیعی کدکنی است. شفیعی کدکنی ادیب، نویسنده، شاعر، پژوهشگر و استاد دانشگاه تهران است که در سال ۱۳۱۸ به دنیا آمده است. او تحصیلات خود را در دانشگاه فردوسی مشهد و دانشگاه تهران به پایان رسانده است و از سال ۱۳۴۸ در کسوت استادی به تربیت شاگردان خود می‌پردازد. در کنار انبوه آثار، استاد شفیعی کدکنی به تصحیح آثار عطار نیشابوری نیز پرداخته است. در تذکرةالاولیا، شفیعی‌کدکنی با تکیه بر سابقه چندساله تدریس این کتاب و با مراجعه به حدود چهل نسخه خطی و چاپی از تذکرةالاولیا در زبان‌های مختلف، تصحیحی تحسین‌برانگیز و فوق‌العاده را در سال ۱۳۹۸ به چاپ رسانده است.
شفیعی کدکنی معتقد است که تذکره همه ۹۷ نفری که در تذکرةالاولیا به سرگذشت‌نامه آنها پرداخته شده است، اثر خود عطار نیشابوری است؛ عطار ۷۲ بخش اول را در یک زمان و ۲۵ بخش بعدی را در زمان دیگری به رشته تحریر درآورده است. به علاوه شفیعی معتقد است که تنها ۷ کتاب با اطمینان اثر خود عطار نیشابوری است و بقیه کتبی که به عطار نسبت داده می‌شود به احتمال زیاد از آثار عطار نیست. این هفت اثر عبارتند از:منطق‌الطیر یا مقامات طیور، الهی‌نامه (خسرونامه)، اسرارنامه، مصیبت‌نامه، دیوان قصاید و غزلیات، مختارنامه که مجموعه رباعیات عطار با مقدمه‌ای منثور است و تذکرةالاولیا.
کتاب تذکرةالاولیا با تصحیح استاد شفیعی کدکنی و به همت انتشارات سخن منتشر شده است و نسخه فیزیکی این کتاب برای استفاده علاقه‌مندان در کتاب‌خانه کانون فرهنگی ارغوان موجود است. به علاوه متن کامل این کتاب در مجموعه آنلاین گنجور در فضای اینترنت در دسترس همگان است. ذکر این نکته ضروری است که کتاب‌های عرفانی مانند کتب دیگر نیستند؛ ممکن است ارجاعات این کتب در دید خواننده مستدل و منطقی نباشد و باور داستان‌ها بیش از آن که در جهان واقع ممکن باشد، در جهان ایمان، یقین و باور قلبی ممکن است. به علاوه خواننده باید این کتاب‌ها را با دیدی عمیق و نکته‌شناسانه بنگرد چه اینکه گاهی یک جمله از این کتاب ممکن است برای تغییر جهان‌بینی فرد در طول زندگی کافی باشد.
از مقدمه استاد شغیعی کدکنی بر تذکرةالاولیا:
«نمی‌خواهم بگویم در مورد تذکره‌اولیا شق‌القمر کرده‌ام ولی حدود پنجاه سال،یکی از دغدغه‌های عمرم گردآوری نسخه‌های کهن و اصیل تذکره،حدود چهل نسخه،بوده است و سال‌ها و سال‌ها آن را در دانشگاه تهران تدریس کرده‌ام و حدود سی سال سرگرم تصحیح و آماده‌سازی آن بوده‌ام و کوشیده‌ام تمام منابع موجود و محتمل فارسی و عربی خطی و چاپی را درباره این اثر،از سراسر جهان،به دست آورم و در تمام مولکول‌های معنی‌دار آن تامل کنم و هرگاه اندک تردیدی روی نمود تمام منابع گفتار عطار و سرچشمه‌های آن را در آثار بیشمار پیشینیان او مورد جستجو قرار دهم.»
مسئول پروژه: امیر حسن بردباری
گرافیست: فاطمه معجری
ارسال نظر